เมื่อวันศุกร์ที่ 10 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา กองทุนส่งเสริม ววน. และหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) ร่วมกับ มูลนิธิสถาบันเกื้อกูลเศรษฐกิจชุมชน จัดงาน LEs EXPO - Local Enterprises Exposition 2026 “สูตรสำเร็จ LE-Local Enterprises…เติมอาวุธธุรกิจชุมชน...สร้างเศรษฐกิจฐานรากไทยให้เติบโตยั่งยืน” ภายใต้กรอบแนวคิด “THE 3Ea - พลังงานที่เล็กที่สุดที่สร้างการเปลี่ยนแปลงได้” เพื่อนำเสนอความสำเร็จของการดำเนินการภายใต้กรอบวิจัย LE (Local Enterprises = Area-based Innovation for Local-economy Growth Engine) ในการสร้างและพัฒนากลไกการยกระดับธุรกิจชุมชน ด้วยกระบวนการทำงานแบบเสริมพลัง-เชื่อม/สานประโยชน์ร่วมกันระหว่างผู้ประกอบการธุรกิจชุมชนในพื้นที่ 

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวว่า ปัจจุบันเศรษฐกิจฐานรากมีสัดส่วนสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจไทย โดยคิดเป็นร้อยละ 45 ของ GDP ประเทศ และเป็นแหล่งทำมาหากินของประชาชนหลายสิบล้านคน โดยเฉพาะแรงงานนอกระบบและผู้ประกอบการชุมชนทั่วประเทศ กระทรวง อว. จึงมุ่งนำองค์ความรู้จากมหาวิทยาลัยทั่วประเทศ บูรณาการกับวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม ในการสร้างโอกาสใหม่ เพื่อยกระดับธุรกิจชุมชน (Local Enterprises) ให้เป็น “Local Growth Engine for Local Economy Growth” หรือเครื่องยนต์ขับเคลื่อนเศรษฐกิจระดับพื้นที่ เพื่อให้เกิด “Area-Based Economy” หรือเศรษฐกิจฐานรากที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

รศ.ดร.บัณฑิต อิณนวงศ์ ผู้อำนวยการกรอบการวิจัย Local Enterprises กล่าวว่า การทำงานของกรอบวิจัย LE เป็นการทำงานผ่าน 2 ภาคส่วนสำคัญ (Key Acting Engines) คือ (1) ทำงานร่วมกับนักวิจัยเศรษฐกิจชุมชนใน 51 มหาวิทยาลัยทั่วประเทศ และ (2) ทำงานร่วมกับ 21759 ธุรกิจชุมชน และ 45 นักพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน (45 LE Heroes) ซึ่งทำงานผ่านกระบวนการเรียนรู้ภายใต้ 2 เครื่องมือ 1 กระบวนกร ได้แก่ ได้แก่ 

(1) เครื่องมือเกื้อกูลซูเปอร์แอปพลิเคชัน และซูเปอร์ดาต้าอะนาไลติกส์ เป็นระบบปฏิบัติการเพื่อสร้างวินัยและการบริหารการจัดการทางการเงิน (Financial Literacy and Management) และ ระบบปฏิบัติการ คน-ของ-ตลาด โมเดล (2) เครื่องมือเกื้อกูลซูเปอร์บอร์ดเกมส์ ที่พัฒนาและออกแบบขึ้นเพื่อจำลองสภาพการประกอบการธุรกิจเสมือนจริง และ 3) เกื้อกูลซูเปอร์โค้ช หรือ กระบวนกรพี่เลี้ยงในกระบวนการพัฒนาเรียนรู้ทั้งหมด ที่ได้เริ่มพัฒนาขึ้นในปี 2562 เป็นต้นมา ซึ่งจากการวิเคราะห์ผลการดำเนินการตลอด 7 ปีที่ผ่านมา พบว่า การพัฒนาผู้ประกอบการธุรกิจชุมชน สามารถสร้างรายได้รวมของธุรกิจชุมชนที่เข้าร่วมโครงการจำนวนทั้งสิ้น 9448 ล้านบาทต่อปี นอกจากนี้ ยังเกิดเม็ดเงินในการจ้าง/สร้างงาน 3024 ล้านบาทต่อปี (จาก 72516 คนในพื้นที่) และเกิดการการใช้วัตถุดิบในพื้นที่กว่า 5 แสนตันต่อปี คิดเป็นมูลค่าวัตถุดิบในพื้นที่ปีละ 3402 ล้านบาท

“การจัดงานวันนี้ เพื่อยืนยันว่า ธุรกิจชุมชน คือ กลไกสำคัญในการเติมเงิน สร้างฝายชะลอเงินไม่ให้ออกจากพื้นที่ จ้าง/สร้างงานให้กับคนในพื้นที่ ทั้งยังเกิดการใช้วัตถุดิบในพื้นที่ และกระจายรายได้ในพื้นที่ให้เกิดความมั่งคั่งของเศรษฐกิจฐานรากอย่างแท้จริงและยั่งยืน และที่สำคัญคือ เป็นการนำเสนอแนวคิด กระบวนการทำงานเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนของกรอบวิจัย LE ภายใต้สูตรสำเร็จที่ผ่านการตกผลึกและพิสูจน์มาแล้วตลอด 7 ปี โดยให้ชื่อสูตรสำเร็จนี้ว่า “THE 3Ea” ซึ่งประกอบด้วย (1) 3E = Operating Growth Framework (2) 5L = Key Operating Factors (3) 7C = Co-Collaborating Design และ (4) 9E = 9 Working Steps”

ดร.กิตติ สัจจาวัฒนา ผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) กล่าวว่า เศรษฐกิจฐานราก เป็นฟันเฟืองหนึ่งในการขับเคลื่อนผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ซึ่งเป้าหมายหนึ่งของ บพท. คือการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืนในทุกภาคส่วน เพื่อให้เศรษฐกิจไทยเติบโตอย่างทั่วถึง (Inclusive Growth) ด้วยการสร้างและพัฒนากลไกการยกระดับธุรกิจชุมชน ผ่านกระบวนการทำงานแบบเสริมพลัง-เชื่อม/สานประโยชน์ร่วมกัน เพื่อให้นักธุรกิจและผู้ประกอบสัมมาชีพในชุมชนให้เกิดการพึ่งพาตนเอง และได้รับส่วนแบ่งผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่มากขึ้น ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะลดความเหลื่อมล้ำในสังคม และตอบโจทย์ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560-2579) ภายใต้วิสัยทัศน์ “ประเทศไทยต้องมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้วด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง”

“ที่ผ่านมาธุรกิจชุมชนของไทยส่วนใหญ่ยังคงติดอยู่กับ ‘การทำสัมมาชีพแบบดั้งเดิม’ (Traditional Community-based Job) ซึ่งเน้นการผลิตเพื่อการพึ่งพาตนเองหรือจำหน่ายในวงจำกัด แม้จะมีต้นทุนทางวัฒนธรรมและวัตถุดิบที่เข้มแข็ง แต่ยังขาดการบริหารจัดการธุรกิจอย่างเป็นระบบ ทำให้ไม่สามารถแข่งขันได้ในตลาดสมัยใหม่ที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรมและมูลค่าสร้างสรรค์ได้ ดังนั้น โจทย์สำคัญที่ต้องทำ คือการพัฒนาและยกระดับความสามารถในการประกอบการของธุรกิจชุมชนภายในพื้นที่ ด้วยกรอบคิดที่สร้างสรรค์และทำได้จริง ได้แก่ คน-ของ-ตลาด โมเดล ที่มีบริบทพื้นที่เป็นตัวกำกับ เพื่อสร้าง คน ที่มีความสามารถพร้อมประกอบธุรกิจ ของ ที่มีมูลค่าสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมบนฐานทรัพยากรพื้นถิ่นภายใต้บริบทพื้นที่และความต้องการของตลาด และท้ายสุดคือ ตลาด ที่ต้องการเชื่อมโยงข้อมูลลูกค้ากับตลาดเป้าหมาย เพื่อสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียนในชุมชนผ่านกลไกเติมเงินและยกระดับผลิตภาพ (Productivity) ในพื้นที่ ที่นำไปสู่อัตราการเติบโตมวลรวมของธุรกิจชุมชนที่เป็นจริงอย่างยั่งยืน”

หมายเหตุ: คำอธิบายกรอบแนวคิด “THE 3Ea” = 3E 5L 7C 9E

3E (Operating Growth Framework) คือ Engagement หรือการสานประโยชน์ Empowerment หรือการเสริมพลัง Enlargement หรือการขยายผล และขยายจำนวนอย่างยั่งยืน

5L (Key Operating Factors) คือ “Localism” ซึ่งเป็นหัวใจ และปัจจัยความสำเร็จของธุรกิจชุมชน ที่จะใช้เป็นแต้มต่อสำคัญของธุรกิจขนาดเล็กที่ฝังตัวในชุมชนที่มี วิถีประกอบการ-วิธีสื่อสาร-เครื่องมือชี้วัด ประกอบด้วย

1) Local Resources คือ การใช้วัตถุดิบในพื้นที่ (เน้นปริมาณ Utilizing)

2) Local Employment คือ การจ้าง/สร้างงานคนในพื้นที่ (เน้น Distributing ของธุรกิจผ่านการจ้าง/สร้างคน)

3) Local Wisdom คือ การใช้ภูมิปัญญาพื้นถิ่น (เน้นการรักษา-สืบสาน-ถ่ายทอด Preserving)

4) Local Community Business คือ การเสริม/สร้างให้เกิดธุรกิจใหม่ (เน้นการ Growing ของธุรกิจ)

5) Local Network คือ การเชื่อมโยงกับเครือข่ายธุรกิจชุมชนอื่นๆ (เน้นจำนวนและการ Building ระหว่างกลุ่ม-กลุ่ม)

7C (Co-Collaborating Design) คือ การออกแบบการทำงานร่วมกันของนักวิจัยฯและชุมชน กับนักพัฒนาฯและชุมชน

1) Co Resource/Wisdom คือ การใช้วัตถุดิบหรือภูมิปัญญาร่วมกัน

2) Co-Technology-Innovation คือ การใช้เทคโนโลยีนวัตกรรมร่วมกัน

3) Co-Role/Standardization-Regulation คือ การใช้กฎกติกา-มาตรฐานร่วมกันหรือกฎหมายร่วมกัน

4) Co-Production Approach คือการแชร์การผลิตร่วมกัน

5) Co-Marketization Approach คือ การมีตลาดร่วมกัน

6) Co-Cluster Network คือ การสร้างเครือข่าย โครงข่ายการทำงานร่วมกัน

7) Co-Investment คือ การลงทุนร่วมกัน

9E (9 Working Steps) คือ กระบวนการทำงานของธุรกิจชุมชน (LEs) ให้เกิดผลสำเร็จ

1) Empty to Empathy – เริ่มกระบวนการด้วยการเป็นแก้วเปล่าเพื่อฟังปัญหาหรือความติดขัดของธุรกิจชุมชนอย่างมีหัวใจที่พร้อมเข้าใจเหมือนเป็นคนในชุมชนเอง

2) Engage – การเข้าถึงหัวใจชุมชนอย่างแท้จริง สุจริต และ เคารพ

3) Experimental – การทดลองข้อค้นพบจากชุมชนผ่านกระบวนการวิจัยแบบต่างๆ

4) Empower – การติดอาวุธความรู้ เครื่องมือ กระบวนการ กลยุทธ์ ในการทำธุรกิจชุมชนอย่างมีผลสำเร็จ

5) Establish – การช่วยดูแล เป็นฐานหลักเริ่มต้นเพื่อให้ธุรกิจชุมชนตั้งหลักแบบมีกลยุทธ์ได้

6) Elevate – การยกระดับพัฒนาศักยภาพชุมชนทั้งในระดับการประกอบสัมมาชีพและการทำธุรกิจ

7) Enlarge - การขยายผล ขยายเครือข่ายของกลุ่มประกอบอาชีพชุมชน และ กลุ่มธุรกิจชุมชน

8) Expand – การจับมือร่วมกันทำงานทั้งข้ามชุมชน ข้ามเครือข่าย ไปจนถึงภาคีธุรกิจและ ภาคีสังคมอื่นๆอย่างมีหลักยึดหลักคิดที่เกื้อกูล เติบโตไปด้วยกัน​ุ

9) Exit – การที่ปล่อยมือธุรกิจชุมชนให้เติบโตได้ด้วยตัวเอง รวมทั้งไปสานต่อพัฒนาให้กับชุมชนอื่นๆที่มีความต้องการ และมีหัวใจเกื้อกูลเช่นเดียวกัน

                                    #####